บริการตรวจรับและคัดคุณภาพวัตถุดิบ (Incoming Quality Control Service)

ด่านที่กันความเสียหายก่อนมันแพง

ต้นทุนของการปล่อยผ่าน

ลองคิดตามสถานการณ์นี้ วัตถุดิบสมุนไพรหนึ่งลอตมาถึงโรงงาน ดูสภาพภายนอกเรียบร้อยดี จึงรับเข้าและเข้ากระบวนการสกัดทันที

หลังผ่านการสกัด ทำให้บริสุทธิ์ อบแห้ง และบรรจุเสร็จ ผลวิเคราะห์กลับมาบอกว่าโลหะหนักเกินเกณฑ์

ตอนนี้สิ่งที่เสียไปไม่ใช่แค่ค่าวัตถุดิบ แต่รวมค่าตัวทำละลาย ค่าพลังงาน ค่าแรง เวลาเครื่องที่ใช้ไป และเวลาของทั้งโครงการที่ต้องเริ่มใหม่ ในหลายกรณีมูลค่ารวมสูงกว่าค่าวัตถุดิบตั้งต้นหลายเท่า

หากตรวจตั้งแต่วันที่วัตถุดิบมาถึง ความเสียหายจะจำกัดอยู่แค่ค่าวัตถุดิบและค่าทดสอบ และคุณยังมีทางเลือกคือคืนของหรือเจรจากับผู้ขายได้ทัน

นี่คือเหตุผลว่าทำไมการตรวจรับจึงเป็นการลงทุนที่ให้ผลตอบแทนสูงที่สุดในบรรดาบริการทั้งหมด แม้จะเป็นบริการที่ราคาต่ำที่สุด

ใครควรใช้บริการนี้

เจ้าของแบรนด์ที่ซื้อวัตถุดิบจากหลายแหล่ง และไม่มีระบบตรวจของตัวเอง

โรงงานที่รับซื้อจากเกษตรกรโดยตรง ซึ่งได้ของหลากหลายคุณภาพและต้องมีเกณฑ์ที่ชัดเจนในการตัดสิน

ผู้ที่กำลังจะเปลี่ยนผู้ขาย และต้องการตรวจสอบว่าผู้ขายรายใหม่ส่งของตรงกับที่แจ้งจริงหรือไม่ ก่อนตัดสินใจสั่งลอตใหญ่

ผู้ที่จะขายวัตถุดิบให้โรงงาน และต้องการรู้ล่วงหน้าว่าของของตัวเองผ่านเกณฑ์หรือไม่ ก่อนจะส่งไปแล้วถูกตีกลับ

สิ่งที่เราตรวจ และเหตุผลของแต่ละรายการ

การยืนยันชนิดพืช เป็นรายการแรกที่ตรวจและเป็นรายการที่คนมองข้ามบ่อยที่สุด ชื่อไทยของพืชหลายชนิดใช้เรียกคนละสปีชีส์ได้ และในบางกรณีวัตถุดิบที่ส่งมาเป็นพืชคนละชนิดกับที่สั่งโดยที่ผู้ขายเองก็ไม่รู้ตัว เราตรวจโดยเทียบลักษณะทางกายภาพกับข้อกำหนดในเภสัชตำรับสมุนไพรไทย (กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์, 2564) และในกรณีที่แยกด้วยตายาก ใช้การวิเคราะห์องค์ประกอบเป็นตัวยืนยัน

ความชื้น ตรวจทันทีที่รับ เพราะเป็นค่าที่กำหนดทั้งความเสี่ยงเรื่องเชื้อราและประสิทธิภาพการสกัด และเป็นค่าที่เปลี่ยนได้ระหว่างขนส่ง

สิ่งปนปลอม ตรวจดิน ทราย หิน เศษพืชชนิดอื่น ส่วนของพืชที่ไม่ใช่ส่วนที่สั่ง และร่องรอยของสัตว์พาหะ ในทางปฏิบัติสิ่งปนปลอมเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการปฏิเสธลอต

การปลอมปน เป็นรายการที่สำคัญขึ้นเรื่อย ๆ ในตลาดวัตถุดิบสมุนไพร รูปแบบที่พบคือการผสมพืชราคาถูกที่หน้าตาคล้ายกันเข้าไป การผสมส่วนของพืชที่ราคาต่ำกว่า เช่น ผสมลำต้นเข้าไปในลอตที่สั่งเฉพาะใบ และการเติมสารเพิ่มน้ำหนัก เราตรวจทั้งด้วยการดูลักษณะและด้วยการวิเคราะห์องค์ประกอบเทียบกับค่าอ้างอิง

สภาพทางกายภาพ สี กลิ่น และลักษณะโดยรวม ซึ่งบอกได้มากเกี่ยวกับวิธีจัดการหลังเก็บเกี่ยว วัตถุดิบที่สีคล้ำผิดปกติมักผ่านการตากที่ช้าเกินไปหรือโดนความร้อนมากเกินไป

การเก็บตัวอย่างวิเคราะห์ ส่งตรวจปริมาณสารสำคัญ โลหะหนัก และจุลินทรีย์ ตามเกณฑ์ที่ตกลงไว้ (ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563, 2563; World Health Organization, 2007)

การเก็บตัวอย่างสำรอง เก็บตัวอย่างจากทุกลอตไว้ตามระยะเวลาที่กำหนด เพื่อใช้ตรวจย้อนหลังหากเกิดปัญหาภายหลัง ขั้นตอนนี้มักถูกข้ามเพราะดูไม่จำเป็น แต่เป็นสิ่งเดียวที่ช่วยได้เมื่อลูกค้าปลายทางร้องเรียนหลังจากผ่านไปหลายเดือน

วิธีสุ่มตัวอย่าง คือสิ่งที่ทำให้ผลตรวจมีความหมาย

มีความเข้าใจผิดที่พบบ่อยว่า การตรวจคือการหยิบตัวอย่างจากถุงหนึ่งแล้วส่งแล็บ

ในความเป็นจริง วัตถุดิบจากธรรมชาติไม่สม่ำเสมอทั่วทั้งกอง ส่วนที่อยู่ก้นถุงกับส่วนบนอาจต่างกัน ถุงที่มาจากแปลงคนละแปลงในลอตเดียวกันอาจต่างกันมาก การสุ่มจากจุดเดียวจึงให้ผลที่อาจไม่แทนของทั้งลอต

เราใช้วิธีสุ่มแบบมีระบบ คือเก็บจากหลายจุดกระจายทั่วลอตตามสัดส่วนที่กำหนด แล้วนำมารวมและผสมให้เป็นเนื้อเดียวก่อนแบ่งเป็นตัวอย่างสำหรับวิเคราะห์และตัวอย่างสำรอง

ผลที่ตามมาคือผลตรวจที่แทนของทั้งลอตได้จริง และเป็นผลที่ใช้ยืนยันกับผู้ขายหรือกับผู้ซื้อได้อย่างมีน้ำหนัก

เกณฑ์การตัดสิน ต้องตกลงก่อนของมาถึง

จุดที่ทำให้เกิดข้อพิพาทมากที่สุดคือการไม่ได้ตกลงเกณฑ์ไว้ล่วงหน้า

เมื่อของมาถึงแล้วผลตรวจออกมาก้ำกึ่ง ทั้งสองฝ่ายจะตีความคนละแบบ ผู้ขายมองว่ายอมรับได้ ผู้ซื้อมองว่าไม่ผ่าน และไม่มีเกณฑ์กลางให้อ้างอิง

เราจึงจัดทำเอกสารข้อกำหนดคุณภาพวัตถุดิบให้ก่อนเริ่มรับของ โดยระบุทุกรายการที่จะตรวจ ค่าที่ยอมรับได้ วิธีวิเคราะห์ที่ใช้ และแนวทางจัดการหากผลไม่ผ่าน เช่น รับซื้อในราคาที่ลดลงสำหรับใช้ในงานที่เกณฑ์ไม่เข้ม หรือปฏิเสธทั้งลอตในกรณีที่มีความเสี่ยงด้านความปลอดภัย

เอกสารฉบับนี้ใช้แนบสัญญาซื้อขายได้ และเป็นสิ่งที่ทำให้ความสัมพันธ์กับผู้ขายเป็นเรื่องของเกณฑ์ ไม่ใช่เรื่องของการต่อรองในแต่ละครั้ง

สิ่งที่คุณต้องเตรียม

ชนิดวัตถุดิบและปริมาณต่อลอต แหล่งที่มาและข้อมูลผู้ขาย เกณฑ์คุณภาพที่ต้องการหากมีอยู่แล้ว หรือให้เราช่วยกำหนดจากมาตรฐานที่ใช้ในตลาดปลายทางของคุณ

รายการที่ต้องการตรวจ ซึ่งเราแนะนำให้เริ่มจากชุดพื้นฐานแล้วเพิ่มตามความเสี่ยงจริง ไม่ใช่ตรวจทุกรายการตั้งแต่แรกเพราะจะเป็นต้นทุนที่ไม่จำเป็น

สิ่งที่คุณจะได้รับ

รายงานผลตรวจรับรายลอตพร้อมข้อสรุปว่าผ่านหรือไม่ผ่านตามเกณฑ์ที่ตกลง เอกสารข้อกำหนดคุณภาพวัตถุดิบสำหรับใช้แนบสัญญา บันทึกการสุ่มตัวอย่างและตัวอย่างสำรองที่เก็บไว้ และในกรณีที่ไม่ผ่าน จะได้คำอธิบายว่าปัญหาน่าจะเกิดจากขั้นตอนใด เพื่อให้คุณใช้คุยกับผู้ขายได้อย่างมีข้อมูล

สำหรับลูกค้าที่ใช้บริการต่อเนื่อง เราจัดทำสรุปแนวโน้มคุณภาพของผู้ขายแต่ละรายให้ ซึ่งเป็นข้อมูลที่ใช้ตัดสินใจเรื่องแหล่งวัตถุดิบและใช้เจรจาต่อรองได้จริง

สามระดับของการตรวจรับ ที่เลือกได้ตามความเสี่ยง

การตรวจทุกรายการกับทุกลอตเป็นต้นทุนที่ไม่จำเป็น เราจึงออกแบบเป็นสามระดับให้เลือกตามความเสี่ยงจริง

ระดับที่หนึ่ง ตรวจทุกลอต ครอบคลุมสิ่งที่เปลี่ยนแปลงได้ทุกครั้งและตรวจได้เร็วด้วยต้นทุนต่ำ คือความชื้น สิ่งปนปลอม สภาพทางกายภาพ และการยืนยันว่าเป็นพืชที่สั่งจริง ระดับนี้ตรวจได้ในวันที่รับของและควรทำโดยไม่มีข้อยกเว้น

ระดับที่สอง ตรวจตามรอบ ครอบคลุมรายการที่ราคาสูงขึ้นแต่ไม่เปลี่ยนบ่อย เช่น โลหะหนักและปริมาณสารสำคัญ ความถี่ที่เหมาะสมขึ้นกับว่าคุณซื้อจากแหล่งเดิมสม่ำเสมอหรือเปลี่ยนแหล่งบ่อย แหล่งที่นิ่งแล้วตรวจถี่น้อยลงได้ แต่ต้องกลับมาตรวจทุกลอตทันทีเมื่อเปลี่ยนแหล่งหรือเปลี่ยนฤดูกาล

ระดับที่สาม ตรวจเมื่อมีเหตุ ครอบคลุมรายการที่ราคาสูงและตรวจเฉพาะเมื่อมีความเสี่ยงเฉพาะ เช่น สารกำจัดศัตรูพืชแบบหลายรายการเมื่อจะส่งออก หรือการตรวจการปลอมปนเมื่อราคาที่ผู้ขายเสนอต่ำผิดปกติ

การจัดสามระดับแบบนี้ทำให้ค่าตรวจรับอยู่ในระดับที่ยอมรับได้ ในขณะที่ความเสี่ยงหลักยังถูกคุมไว้

สัญญาณเตือนที่ควรตรวจละเอียดขึ้นทันที

จากประสบการณ์ มีสี่สถานการณ์ที่เราแนะนำให้ยกระดับการตรวจทันที โดยไม่ต้องรอรอบ

หนึ่ง ราคาที่ผู้ขายเสนอต่ำกว่าตลาดอย่างมีนัยสำคัญโดยไม่มีคำอธิบายที่สมเหตุสมผล สอง ผู้ขายเปลี่ยนแหล่งวัตถุดิบหรือเปลี่ยนผู้ส่งต่อ สาม ลักษณะทางกายภาพต่างจากลอตก่อนอย่างเห็นได้ชัด ทั้งสี กลิ่น หรือขนาดชิ้น และสี่ ช่วงฤดูกาลที่ผลผลิตขาดตลาด ซึ่งเป็นช่วงที่มีแรงจูงใจในการปลอมปนสูงที่สุด

การจัดการเมื่อของไม่ผ่าน และเงื่อนไขที่ควรเขียนในสัญญาซื้อ

การตรวจรับจะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อคุณมีอำนาจทำอะไรบางอย่างกับผลตรวจนั้น และอำนาจนั้นไม่ได้มาจากผลวิเคราะห์ แต่มาจากเงื่อนไขที่เขียนไว้ในสัญญาซื้อตั้งแต่ก่อนของออกเดินทาง ลูกค้าจำนวนมากมาปรึกษาเราตอนที่ของมาถึงแล้วและผลไม่ผ่าน ซึ่งเป็นเวลาที่เหลือทางเลือกน้อยที่สุด

เงื่อนไขข้อแรกที่ควรมีคือระบุว่าเกณฑ์การตัดสินคืออะไร วัดด้วยวิธีใด และใครเป็นผู้วิเคราะห์ ถ้าไม่ระบุ ผู้ขายมีสิทธิ์ยืนยันผลของตัวเองซึ่งอาจต่างจากผลของคุณ และไม่มีใครผิด เงื่อนไขข้อที่สองคือกำหนดว่าเมื่อผลของสองฝ่ายไม่ตรงกัน จะส่งให้ห้องปฏิบัติการที่สามเป็นผู้ชี้ขาด โดยระบุชื่อหรือคุณสมบัติของห้องปฏิบัติการนั้นไว้ล่วงหน้า และระบุว่าใครออกค่าใช้จ่าย

เงื่อนไขข้อที่สามคือกรอบเวลา ต้องระบุว่าคุณมีเวลากี่วันหลังรับของในการตรวจและแจ้งผล เพราะถ้าไม่ระบุ ผู้ขายอาจอ้างว่าคุณรับของไปแล้วนานเกินไป และความเสียหายอาจเกิดจากการเก็บของคุณเอง สำหรับวัตถุดิบที่ต้องส่งวิเคราะห์ภายนอก กรอบเวลาควรเผื่อไว้ตามความจริงของคิวห้องปฏิบัติการ ไม่ใช่เจ็ดวันตามแบบฟอร์มมาตรฐาน

เงื่อนไขข้อที่สี่คือทางออกที่ตกลงกันไว้ ซึ่งควรมีมากกว่าการคืนของอย่างเดียว ทางเลือกที่ใช้ได้จริงมีตั้งแต่การลดราคาตามสัดส่วนที่ค่าต่ำกว่าเกณฑ์ การให้ผู้ขายส่งของเพิ่มเพื่อชดเชยค่าที่ขาด การคัดแยกเฉพาะส่วนที่ผ่าน ไปจนถึงการคืนทั้งหมด การเขียนทางเลือกเหล่านี้ไว้ล่วงหน้าทำให้การเจรจาในวันจริงใช้เวลาสั้นลงมาก และรักษาความสัมพันธ์กับผู้ขายที่ดีไว้ได้

สิ่งที่เราเห็นบ่อยคือผู้ซื้อกลัวว่าการเขียนเงื่อนไขเข้มจะทำให้ผู้ขายไม่อยากค้าด้วย ในทางปฏิบัติกลับตรงกันข้าม ผู้ขายที่ทำงานเป็นชอบเงื่อนไขที่ชัดเจน เพราะมันปกป้องเขาจากการถูกกล่าวหาลอย ๆ เช่นกัน ผู้ขายที่หลีกเลี่ยงการเขียนเงื่อนไขให้ชัด คือข้อมูลที่มีค่าในตัวมันเองอยู่แล้ว

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: ตรวจทุกลอตจำเป็นไหม

A: สำหรับรายการพื้นฐาน เช่น ความชื้นและสิ่งปนปลอม ควรตรวจทุกลอตเพราะต้นทุนต่ำและเปลี่ยนแปลงได้ทุกครั้ง ส่วนรายการที่ราคาสูง เช่น สารกำจัดศัตรูพืชแบบหลายรายการ อาจตรวจตามรอบหรือตามความเสี่ยง เราออกแบบแผนการตรวจให้เหมาะกับงบและความเสี่ยงจริง

Q: ถ้าผลไม่ผ่านจะทำอย่างไรกับของ

A: ขึ้นกับว่าไม่ผ่านเรื่องอะไร บางเรื่องแก้ได้ เช่น ความชื้นสูงเกินแก้ด้วยการอบซ้ำ สิ่งปนปลอมแก้ด้วยการคัดแยก แต่บางเรื่องแก้ไม่ได้ เช่น โลหะหนักเกินเกณฑ์และสารพิษจากเชื้อรา เราแจ้งตรง ๆ ว่ากรณีไหนเป็นแบบไหน

Q: ตรวจให้เฉพาะวัตถุดิบที่ซื้อจากทรัพย์ไบโอเทคหรือเปล่า

A: ไม่ เรารับตรวจวัตถุดิบจากแหล่งใดก็ได้ และมีลูกค้าจำนวนหนึ่งใช้บริการนี้เพื่อตรวจของจากผู้ขายรายอื่นโดยเฉพาะ ซึ่งเป็นการใช้บริการที่เราสนับสนุน เพราะทำให้ตลาดวัตถุดิบโดยรวมมีมาตรฐานขึ้น

Q: ใช้เวลากี่วัน

A: การตรวจทางกายภาพและความชื้นทำได้ในวันที่รับของ ส่วนผลวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการใช้เวลาเพิ่มอีกช่วงหนึ่ง ขึ้นกับรายการที่ตรวจ ซึ่งเราระบุจำนวนวันทำการไว้ในใบเสนอราคา

Q: เก็บตัวอย่างสำรองไว้นานแค่ไหน

A: ตามระยะเวลาที่ตกลง โดยทั่วไปควรครอบคลุมอายุการเก็บของผลิตภัณฑ์ปลายทาง เพื่อให้ตรวจย้อนหลังได้หากมีข้อร้องเรียน

ก้าวต่อไป

แจ้งชนิดวัตถุดิบและแหล่งที่มา มาที่ info@zubbbiotech.com หรือ LINE @zubbbiotech เราจะเสนอชุดรายการตรวจที่พอดีกับความเสี่ยงจริง จัดทำเอกสารข้อกำหนดคุณภาพให้ และเสนอกรอบราคากลับให้โดยเร็วที่สุด

ติดต่อสอบถามและขอใบเสนอราคา

ส่งรายละเอียดงานของคุณมาได้ที่ ติดต่อเรา หรือ LINE @zubbbiotech · โทร 089-056-5651 · 097-297-1777 · อีเมล info@zubbbiotech.com

แหล่งอ้างอิง (References)

1. กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. (2564). เภสัชตำรับสมุนไพรไทย ฉบับ พ.ศ. 2564 [Thai herbal pharmacopoeia 2021]. สำนักยาและวัตถุเสพติด กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์.
2. ประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 416) พ.ศ. 2563 เรื่อง กำหนดคุณภาพหรือมาตรฐาน หลักเกณฑ์เงื่อนไข และวิธีการในการตรวจวิเคราะห์ของอาหารด้านจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรค. (2563, 9 ตุลาคม). ราชกิจจานุเบกษา, 137(ตอนพิเศษ 237 ง), 9.
3. World Health Organization. (2007). WHO guidelines for assessing quality of herbal medicines with reference to contaminants and residues.