บริการกลั่นด้วยไอน้ำ (Steam Distillation Service)

เปลี่ยนสมุนไพรไทยให้เป็นน้ำมันหอมระเหยที่ขายได้จริง

วัตถุดิบที่มีอยู่ กับระยะทางที่ยังเหลือ

ประเทศไทยมีพืชหอมมากพอที่จะเป็นแหล่งวัตถุดิบระดับโลก ตะไคร้ ไพล ขมิ้น กฤษณา อบเชย กระดังงา และอีกหลายสิบชนิดขึ้นได้ดีในหลายภูมิภาค เกษตรกรจำนวนมากปลูกอยู่แล้ว และเจ้าของแบรนด์จำนวนไม่น้อยมีสวนของตัวเองหรือมีเครือข่ายที่ส่งวัตถุดิบให้ได้ตลอดปี

สิ่งที่ขาดไม่ใช่วัตถุดิบ แต่คือช่วงกลางระหว่างใบสมุนไพรกับขวดน้ำมันหอมระเหยที่มีเอกสารครบพอจะขายให้โรงงานหรือส่งออกได้ เพราะการกลั่นที่บ้านหรือกลั่นด้วยชุดขนาดเล็กให้น้ำมันที่ใช้เองได้ แต่ไม่ได้ให้ผลวิเคราะห์ ไม่ได้ให้ความสม่ำเสมอระหว่างลอต และไม่ได้ให้เอกสารที่ผู้ซื้อระดับอุตสาหกรรมต้องการ

บริการกลั่นด้วยไอน้ำของเราออกแบบมาเพื่อปิดช่องว่างตรงนั้น คุณส่งวัตถุดิบมา เราดูแลตั้งแต่การตรวจรับ การเตรียม การกลั่น การแยก ไปจนถึงใบรายงานผลวิเคราะห์รายลอตที่นำไปใช้ต่อได้จริง โดยไม่ต้องลงทุนเครื่องจักรที่จะใช้เพียงไม่กี่ครั้งต่อปี

หลักการทำงานของการกลั่นด้วยไอน้ำ

น้ำมันหอมระเหยไม่ได้กระจายอยู่ทั่วเนื้อพืช แต่เก็บอยู่ในโครงสร้างเฉพาะ เช่น ต่อมน้ำมันบนผิวใบ ท่อน้ำมันในเปลือก หรือเซลล์เฉพาะในเหง้า การจะเอามันออกมาจึงต้องทำสองอย่างพร้อมกัน คือทำให้โครงสร้างที่เก็บมันแตกออก และพาสารระเหยนั้นออกจากเนื้อพืช

ไอน้ำทำทั้งสองอย่างได้ในขั้นตอนเดียว เมื่อไอน้ำผ่านเข้าไปในชั้นวัตถุดิบ ความร้อนทำให้ผนังของต่อมน้ำมันอ่อนตัวและแตกออก สารระเหยที่ปล่อยออกมาจะผสมไปกับไอน้ำและถูกพาออกจากถังกลั่น จากนั้นไอผสมจะไหลเข้าสู่เครื่องควบแน่นที่ทำให้เย็นตัวลงกลายเป็นของเหลว และเพราะน้ำมันหอมระเหยส่วนใหญ่ไม่ละลายน้ำและมีความหนาแน่นต่างจากน้ำ มันจึงแยกชั้นออกมาเองในถังแยก

ข้อได้เปรียบที่สำคัญของวิธีนี้คือ อุณหภูมิที่วัตถุดิบสัมผัสถูกจำกัดอยู่ที่ประมาณจุดเดือดของน้ำ ไม่ใช่อุณหภูมิที่สูงกว่านั้น สารระเหยหลายชนิดที่ปกติต้องใช้อุณหภูมิสูงมากจึงจะระเหยได้ กลับระเหยออกมาพร้อมไอน้ำที่อุณหภูมิต่ำกว่ามาก ปรากฏการณ์นี้เป็นเหตุผลทางฟิสิกส์ที่ทำให้การกลั่นด้วยไอน้ำได้รับความนิยมมากว่าร้อยปีและยังเป็นวิธีมาตรฐานจนถึงปัจจุบัน

อีกข้อได้เปรียบที่มีน้ำหนักในเชิงธุรกิจคือ กระบวนการนี้ไม่ใช้ตัวทำละลายอินทรีย์เลย จึงไม่มีประเด็นเรื่องตัวทำละลายตกค้าง ซึ่งเป็นรายการที่ผู้ซื้อต่างประเทศตรวจเสมอ และเป็นรายการที่ทำให้หลายลอตถูกตีกลับ รายการสารปนเปื้อนและสารตกค้างที่ควรตรวจในวัตถุดิบสมุนไพรมีแนวทางสากลกำกับไว้ชัดเจน (World Health Organization, 2007)

ไฮโดรซอล คือรายได้ก้อนที่สองที่คนส่วนใหญ่ทิ้งไป

หลังจากแยกชั้นน้ำมันออกแล้ว จะเหลือน้ำจำนวนมากในถังแยก น้ำนี้ไม่ใช่น้ำเปล่า แต่คือน้ำที่มีสารระเหยที่ละลายน้ำได้ปะปนอยู่ เรียกว่าไฮโดรซอล (Hydrosol) หรือน้ำหอมระเหย

ผู้ประกอบการส่วนใหญ่เทน้ำส่วนนี้ทิ้งเพราะไม่รู้ว่าใช้ทำอะไรได้ ทั้งที่ในตลาดเครื่องสำอางไฮโดรซอลถูกใช้เป็นส่วนผสมหลักในโทนเนอร์ สเปรย์บำรุงผิว สเปรย์ปรับอากาศ และเป็นเฟสน้ำในสูตรครีมที่ต้องการระบุส่วนผสมจากธรรมชาติ

ในทางธุรกิจนี่หมายความว่าจากวัตถุดิบลอตเดียวและรอบการผลิตเดียว คุณได้สินค้าสองรายการที่ขายคนละกลุ่มลูกค้า น้ำมันหอมระเหยขายให้โรงงานหรือขายเป็นวัตถุดิบราคาสูงต่อหน่วย ส่วนไฮโดรซอลขายเป็นสินค้าสำเร็จรูปที่ราคาต่อขวดเข้าถึงผู้บริโภคทั่วไปได้ง่ายกว่า

เราแยกและเก็บไฮโดรซอลให้ทุกครั้งที่คุณต้องการ โดยไม่คิดเป็นรอบการผลิตเพิ่ม เพราะมันเกิดขึ้นในรอบเดียวกันอยู่แล้ว

สมุนไพรกลุ่มไหนเหมาะ และกลุ่มไหนที่ไม่ควรใช้วิธีนี้

กลุ่มใบ เป็นกลุ่มที่ทำงานง่ายที่สุดเพราะต่อมน้ำมันอยู่ใกล้ผิว ตะไคร้ ยูคาลิปตัส สะระแหน่ กะเพรา และโหระพา อยู่ในกลุ่มนี้ ให้ผลผลิตค่อนข้างสม่ำเสมอและใช้เวลากลั่นไม่นาน

กลุ่มเหง้าและราก เช่น ขิง ข่า ไพล และขมิ้น ต้องบดหรือหั่นก่อนเพื่อให้ไอน้ำเข้าถึงเนื้อใน ใช้เวลากลั่นนานกว่ากลุ่มใบ แต่ให้น้ำมันที่มีมูลค่าต่อกิโลกรัมสูงกว่าในหลายกรณี

กลุ่มเปลือกและเนื้อไม้ เช่น อบเชยและกฤษณา เป็นกลุ่มที่ใช้เวลานานที่สุดและต้องการการเตรียมวัตถุดิบที่ละเอียด แต่เป็นกลุ่มที่ราคาตลาดสูงที่สุดเช่นกัน

กลุ่มผลและเมล็ด เช่น พริกไทย ลูกผักชี และยี่หร่า ให้น้ำมันที่มีเอกลักษณ์ชัดและใช้ได้ทั้งในอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องหอม

กลุ่มที่ไม่เหมาะ คือดอกไม้ที่สารให้กลิ่นสลายตัวเมื่อโดนความร้อน มะลิและซ้อนเป็นตัวอย่างที่ชัดเจน การพยายามกลั่นด้วยไอน้ำจะได้น้ำมันปริมาณน้อยและกลิ่นที่ต่างจากดอกสดอย่างเห็นได้ชัด กรณีนี้ควรใช้วิธีอื่น เช่น การสกัดด้วยตัวทำละลายหรือคาร์บอนไดออกไซด์เหนือวิกฤต เราแจ้งคุณตั้งแต่ขั้นประเมิน ไม่ปล่อยให้เสียวัตถุดิบไปกับวิธีที่ไม่เหมาะ

สิ่งที่กำหนดว่าคุณจะได้น้ำมันมากหรือน้อย

ผลผลิตของงานกลั่นไม่ได้ขึ้นกับเครื่องเป็นหลัก แต่ขึ้นกับสิ่งที่เกิดขึ้นก่อนวัตถุดิบมาถึงโรงงาน

ช่วงเวลาเก็บเกี่ยว เป็นตัวแปรที่มีน้ำหนักมากที่สุด ปริมาณน้ำมันในพืชชนิดเดียวกันต่างกันตามอายุต้น ฤดูกาล และแม้แต่ช่วงเวลาของวัน พืชหลายชนิดมีน้ำมันสูงสุดในช่วงเช้าก่อนแดดจัด และปริมาณลดลงในช่วงบ่าย การเก็บเกี่ยวผิดช่วงเพียงไม่กี่สัปดาห์ทำให้ผลผลิตต่างกันได้อย่างมีนัยสำคัญ

ระยะเวลาตั้งแต่เก็บถึงกลั่น สารระเหยคือสารที่ระเหยได้ที่อุณหภูมิห้อง ทุกชั่วโมงที่วัตถุดิบวางทิ้งไว้คือน้ำมันที่หายไปกับอากาศ วัตถุดิบที่มาถึงเราภายในวันเดียวกับที่เก็บให้ผลต่างจากวัตถุดิบที่ทิ้งไว้สามวันอย่างชัดเจน

การเตรียมวัตถุดิบ ขนาดชิ้นที่พอเหมาะทำให้ไอน้ำเข้าถึงได้ทั่ว แต่ถ้าบดละเอียดเกินไปวัตถุดิบจะอัดแน่นจนไอน้ำผ่านไม่ได้ กลายเป็นการกลั่นเฉพาะส่วนบนของถัง เราปรับขนาดให้เหมาะกับแต่ละชนิดพืชจากประสบการณ์

ระยะเวลากลั่น สารระเหยแต่ละกลุ่มออกมาไม่พร้อมกัน กลุ่มเบาออกก่อน กลุ่มหนักออกทีหลัง การกลั่นสั้นเกินไปทำให้ได้ปริมาณน้อย แต่การกลั่นนานเกินไปทำให้ได้สารกลุ่มหนักในสัดส่วนที่มากขึ้นจนกลิ่นโดยรวมเปลี่ยน จุดที่เหมาะสมจึงต่างกันตามว่าคุณต้องการน้ำมันไปใช้ทำอะไร

ขั้นตอนการทำงานของเรา

เริ่มจากการตรวจรับวัตถุดิบ ซึ่งเราตรวจความชื้น สิ่งปนปลอม และสภาพโดยรวม พร้อมบันทึกข้อมูลแหล่งที่มาและวันเก็บเกี่ยวที่คุณแจ้งมา ข้อมูลชุดนี้จะปรากฏในเอกสารกำกับลอตและเป็นสิ่งที่ผู้ซื้อระดับองค์กรจะขอดู โดยเราใช้ชื่อเรียกวัตถุดิบและน้ำมันหอมระเหยตามระบบสากล เพื่อให้เอกสารสื่อสารกับผู้ซื้อต่างประเทศได้ตรงกัน (International Organization for Standardization, 2018, 2021)

จากนั้นเข้าสู่การเตรียมวัตถุดิบตามชนิดพืช อาจเป็นการล้าง หั่น ตากให้ความชื้นลดลงสู่ระดับที่เหมาะสม หรือบดหยาบ แล้วจึงบรรจุเข้าถังกลั่นโดยควบคุมความแน่นให้ไอน้ำไหลผ่านได้สม่ำเสมอ

ระหว่างกลั่น เราควบคุมอัตราการป้อนไอน้ำและเฝ้าดูอัตราการไหลของน้ำมันที่แยกได้ เพื่อกำหนดจุดหยุดที่เหมาะสม เมื่อจบรอบจะแยกชั้นน้ำมัน กำจัดน้ำที่ตกค้างด้วยวิธีที่ไม่ใช้ความร้อนสูง แล้วบรรจุในภาชนะกันแสง

ขั้นสุดท้ายคือการวิเคราะห์ โดยตรวจองค์ประกอบของน้ำมันและออกใบรายงานผลรายลอต พร้อมรายงานอัตราผลผลิตที่ได้จริงเทียบกับวัตถุดิบตั้งต้น ซึ่งเป็นตัวเลขที่คุณใช้คำนวณต้นทุนและวางแผนรอบถัดไปได้

สิ่งที่คุณต้องเตรียม

ระบุชื่อพืชและส่วนที่ใช้ให้ชัดเจน เพราะใบ ราก และเปลือกของต้นเดียวกันให้น้ำมันคนละแบบและใช้เวลากลั่นไม่เท่ากัน หากทราบชื่อวิทยาศาสตร์จะช่วยได้มาก เพราะชื่อไทยของพืชหลายชนิดใช้เรียกคนละสปีชีส์ได้ ข้อกำหนดคุณภาพของสมุนไพรไทยหลายชนิดมีระบุไว้ในเภสัชตำรับสมุนไพรไทยแล้ว ซึ่งเราใช้เป็นเกณฑ์อ้างอิงในการตรวจรับ (กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์, 2564)

ปริมาณวัตถุดิบขั้นต่ำต่อรอบเราแจ้งให้ทราบหลังประเมินงาน ควรแจ้งข้อมูลแหล่งที่มาและวันเก็บเกี่ยว รวมถึงเป้าหมายการใช้งานว่าจะนำน้ำมันไปใช้ในสูตรเครื่องสำอาง ใช้เป็นหัวเชื้อกลิ่น หรือส่งออกเป็นวัตถุดิบ เพราะเป้าหมายต่างกันทำให้จุดหยุดการกลั่นและรายการวิเคราะห์ต่างกัน

หากผู้ซื้อปลายทางส่งข้อกำหนดมาให้แล้ว ส่งมาให้เราตั้งแต่ต้น เราจะจัดชุดวิเคราะห์ให้ตรงกับที่เขาต้องการ แทนที่จะตรวจไปก่อนแล้วพบว่าขาดรายการที่เขาขอ

สิ่งที่คุณจะได้รับ

น้ำมันหอมระเหยบรรจุในภาชนะที่เหมาะกับการเก็บรักษา ไฮโดรซอลที่แยกได้ในรอบเดียวกันหากคุณต้องการ ใบรายงานผลวิเคราะห์รายลอตที่ระบุองค์ประกอบและวิธีวิเคราะห์ รายงานอัตราผลผลิตที่ได้จริง และคำแนะนำการเก็บรักษาพร้อมอายุการเก็บที่ประเมินได้

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: ใช้เวลากี่วันต่อรอบ

A: เรานับเวลาต่อรอบจากวันที่วัตถุดิบผ่านการตรวจรับ โดยไม่รวมเวลาวิเคราะห์ซึ่งนับแยก และระบุจำนวนวันทำการทั้งสองส่วนไว้ในใบเสนอราคา วัตถุดิบกลุ่มเปลือกและเนื้อไม้ใช้เวลานานกว่ากลุ่มใบอย่างมีนัยสำคัญ

Q: นำวัตถุดิบมาเองได้ไหม

A: ได้ และเป็นรูปแบบที่ลูกค้าส่วนใหญ่เลือก วัตถุดิบต้องผ่านการตรวจรับตามเกณฑ์ก่อน เพราะสิ่งที่เราตรวจได้คือขอบเขตของสิ่งที่ใบรายงานผลจะรับรองได้

Q: ได้น้ำมันกี่เปอร์เซ็นต์จากวัตถุดิบ

A: ต่างกันมากตามชนิดพืช ส่วนที่ใช้ และฤดูกาล เราประเมินช่วงที่คาดว่าจะได้ให้ก่อนเริ่มงานจากข้อมูลที่มี และรายงานตัวเลขจริงหลังจบรอบ เราไม่รับประกันตัวเลขล่วงหน้าเพราะขึ้นกับคุณภาพวัตถุดิบที่เราไม่ได้เป็นผู้ควบคุม

Q: อยากให้กลิ่นคงที่ทุกลอตต้องทำอย่างไร

A: ต้องควบคุมตั้งแต่ต้นทาง คือใช้สายพันธุ์เดียวกัน แหล่งปลูกเดียวกัน และเก็บเกี่ยวในช่วงเดียวกันทุกครั้ง สำหรับลูกค้าที่ต้องการความสม่ำเสมอระยะยาว เราให้บริการจัดหาวัตถุดิบควบคู่ไปด้วย เพื่อคุมตัวแปรตั้งแต่แปลงปลูก

Q: น้ำมันที่ได้เอาไปขายเป็นน้ำมันหอมระเหยบริสุทธิ์ได้เลยไหม

A: ได้ หากผลวิเคราะห์เป็นไปตามเกณฑ์ที่ตลาดปลายทางกำหนด สิ่งที่ต้องระวังคือการเขียนสรรพคุณบนฉลาก ซึ่งต้องอยู่ในกรอบที่กฎหมายกำหนดสำหรับประเภทผลิตภัณฑ์นั้น การระบุวิธีการผลิตและองค์ประกอบทำได้ตามข้อเท็จจริง แต่การอ้างผลต่อสุขภาพมีข้อจำกัดตามที่กฎหมายกำหนด (พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558, 2558) นอกจากนี้ พืชบางชนิดยังอยู่ในข่ายที่ต้องขออนุญาตก่อนนำทรัพยากรชีวภาพไปใช้ประโยชน์เชิงพาณิชย์ (Secretariat of the Convention on Biological Diversity, 2011)

ก้าวต่อไป

ส่งชื่อพืช ส่วนที่ใช้ และปริมาณที่มีในมือ มาที่ info@zubbbiotech.com หรือ LINE @zubbbiotech เราจะประเมินความเหมาะสมของวิธี ช่วงผลผลิตที่คาดว่าจะได้ และกรอบราคากลับให้โดยเร็วที่สุด หากคุณยังไม่แน่ใจว่าพืชของคุณเหมาะกับการกลั่นด้วยไอน้ำหรือไม่ ส่งมาถามได้ เราจะบอกตรง ๆ พร้อมเสนอวิธีที่เหมาะกว่าหากมี

ติดต่อสอบถามและขอใบเสนอราคา

ส่งรายละเอียดงานของคุณมาได้ที่ ติดต่อเรา หรือ LINE @zubbbiotech · โทร 089-056-5651 · 097-297-1777 · อีเมล info@zubbbiotech.com

แหล่งอ้างอิง (References)

1. กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์. (2564). เภสัชตำรับสมุนไพรไทย ฉบับ พ.ศ. 2564 [Thai herbal pharmacopoeia 2021]. สำนักยาและวัตถุเสพติด กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์.
2. พระราชบัญญัติเครื่องสำอาง พ.ศ. 2558. (2558, 8 กันยายน). ราชกิจจานุเบกษา, 132(ตอนที่ 86 ก), 5–28.
3. International Organization for Standardization. (2021). Aromatic natural raw materials — Vocabulary (ISO 9235:2021).
4. Secretariat of the Convention on Biological Diversity. (2011). Nagoya Protocol on access to genetic resources and the fair and equitable sharing of benefits arising from their utilization to the Convention on Biological Diversity. United Nations.
5. World Health Organization. (2007). WHO guidelines for assessing quality of herbal medicines with reference to contaminants and residues.